Założyciel zrzutki: Andrzej Olszewski - pasjonat lokalnej historii; twórca Muzeum Sentymentów w Kowarach; jeden z przedstawicieli Komitetu Ratowania Kowarskiej Mozaiki, który to powstrzymał próbę jej dewastacji w dniu 20 maja 2026 (więcej w materiale TVP Wrocław: https://www.facebook.com/share/v/1BTyzXbaJ6/)

Dlaczego TRZEBA uratować mozaikę?

21 czerwca 2026 mija 8 lat od otwarcia Muzeum Sentymentów w dawnych biurach dywanówki. Kiedy zaczynałem je tworzyć tematem przewodnim muzeum miały być popkulturowe wspomnienia, ale historia kowarskiej potęgi przemysłowej upomniała się o swoje natychmiast, automatycznie. Nawet w dniu, w którym piszę ten tekst miałem turystów z Rzepina (woj. lubuskie) i jedna z Pań powiedziała, że do dzisiaj ma kowarski dywan w domu. Stan? Znakomity. Jedynym elementem, którego z dywanu się pozbyła to frędzle... bo pies je zżerał.

Przez te 8 lat działalności nasłuchałem się o kowarskich dywanach tylu historii jak o żadnym innym temacie. Niemal każdej grupie w wieku 40+, która odwiedza Muzeum Sentymentów zadaję pytanie:

- Z czym Państwu kojarzą się Kowary?

- Z dywanami !!! - odpowiadają głośnym chórem.

Taka odpowiedź pada regularnie i co jest zastanawiające w tej odpowiedzi - Kowary są kojarzone niemal jedynie z produkcją dywanów. Czasem jeszcze z uranem. Nie są kojarzone z górami, które je otaczają, z fabryką maszyn czy chociażby z tym, że są sąsiadem zatłoczonego Karpacza.

Kowary w świadomości Polaków to nadal dywany.

Właśnie z tego względu należy uratować element dywanowej historii jaką jest mozaika stworzona przez pracowników dywanówki z Panią Stanisławą Lewkowicz na czele. Za 2 lata ta unikalna wizytówka będzie obchodzić okrągłe 50-te urodziny... Będzie je świętować tylko wtedy, gdy ją uratujemy i w tym przypadku cena tej akcji ratunkowej nie powinna grać roli.

Spójrzmy prawdzie w oczy: nie jesteśmy w stanie pokazać już produkcji dywanów w technologii Axminster, które rozsławiły miasto w Polsce i na świecie.

Nie jesteśmy w stanie pokazać tych ponad 400 projektów dywanów, bo zostały zniszczone. Nie ma gotowych wyrobów ze znakiem jakości "Q".

Krosna i inne maszyny związane z procesem produkcji - zezłomowano. Budynki zagospodarowały inne firmy lub zostały zdewastowane.

Sala konferencyjna, studio fotograficzne, poszczególne działy... nie istnieją. Sama produkcja zachowała się na nielicznych zdjęciach czy filmach.

Mozaika jeszcze jest!  

To element krajobrazu miasta tak samo ważny jak tunel i wiadukt kolejowy, starówka oraz kolejowy żuraw i podobnie jak ten żuraw jest zabytkiem na skalę europejską. Tak jak żuraw przyciąga pasjonatów kolejnictwa czy modelarstwa z kraju i zza granicy (spotkałem nawet pasjonata ze Szwecji, który przyjechał do Kowar tylko dla niego!), tak mozaika jest magnesem, który przyciąga pasjonatów: historii przemysłu; kolekcjonerów przedmiotów z minionej epoki; wielbicieli polskiej szkoły designu; architektów jak i zwykłych turystów, którzy chcą ją zobaczyć dopóki jeszcze całkowicie odpadła.

A odpada na naszych oczach z powodu naszej bierności. W ostatnich tygodniach odpadł solidny fragment wraz z tynkiem. Roztłukł się na kawałki mimo, że był stosunkowo nisko od podłoża. Pozostała część trzyma się "na słowo honoru".

Mimo moich apeli od kilku lat słyszę tylko jedną odpowiedź: "nie da się, bo to prywatna własność".

Czy naprawdę pozwolimy na to, aby prywatny właściciel pozbawił Kowary ich ikony? Co my pozostawimy po sobie następnym pokoleniom? Gdzie podziała się sprawczość odnośnie hasła: "Kowary - miasto z tradycjami"?

Czy naprawdę jedyne o co możemy zadbać to zabytki pozostawione przez niemieckich poprzedników, bo sami je wpisaliśmy do odpowiedniego rejestru?

Drodzy LUDZIE DOBREJ WOLI, mieszkańcy Kowar, pasjonaci historii, modernizmu, pixel artu, designu, miłośnicy popkultury PRLu, kultowych czy kolekcjonerskich przedmiotów - proszę odpowiedzcie sobie sami na te pytania... pomóżcie nam w uratowaniu i odbudowaniu mozaiki jako symbolu i pomnika dla Miasta Kowary, dla jego mieszkańców, dla fabryki dającej niegdyś zatrudnienie niemal 3000 osób jak i też ku pamięci ofiar wypadków przy pracy, które i w tej fabryce miały miejsce...

Jeśli nie teraz - to już nigdy.

CO UDAŁO ZROBIĆ SIĘ DO TEJ PORY:

• Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w dniu 15 maja 2026 wszczął procedurę wpisania mozaiki do rejestru zabytków. Od tego dnia mozaika jest już chroniona prawem;
• ZATRZYMAĆ PRÓBĘ ZNISZCZENIA MOZAIKI. Tutaj materiał TVP Wrocław: https://www.facebook.com/share/v/1BTyzXbaJ6/
• Odtworzyć projekt - autorka oryginału Pani Stanisława Lewkowicz odtworzyła w tradycyjny sposób projekt dzięki czemu wiemy ile kolorów kafelków oraz ile sztuk będzie nam potrzebne. Zachęcam do przeczytaniu wywiadu z Panią Stasią Lewkowicz tutaj: https://mateuszszeliga.pl/20768-2/
• ocalić fragmenty, które już samoistnie odpadły od ściany (więcej tutaj: https://jeleniagora.naszemiasto.pl/grupa-spolecznikow-chroni-zabytkowa-mozaike-w-kowarach-chca-zachowac-pamiatke-po-dywanowce/ar/c1p2-29098475)

Kolejnym etapem jest ta właśnie zrzutka, która pozwoli na realne działania inwentaryzacyjne, projektowe i odtworzeniowe!

LICZYMY NA PAŃSTWA POMOC! :)

Na zdjęciu Pani Stanisława Lewkowicz podczas pracy nad odtworzeniem projektu (lipiec 2022). Od 2023 roku projekt można oglądać na ekspozycji w Muzeum Sentymentów w Kowarach