Po ponad pięciu latach inicjatywa "Wołyń na Powązki" wkracza w decydującą fazę! Już wkrótce na Powązkach Wojskowych w Warszawie powstanie pomnik ofiar ukraińskiego ludobójstwa, będący jednocześnie symbolicznym grobem dla setek tysięcy Polaków i polskich obywateli innych narodowości pomordowanych na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. Zwracamy się do wszystkich, którym bliska jest prawda historyczna i pamięć ofiar, o wsparcie naszej zrzutki na budowę pomnika.

30 października 2026 roku oficjalnie ogłaszamy konkurs na projekt architektoniczny pomnika. Regulamin znajdą Państwo na stronie internetowej wolynnapowazki.pl. Tego samego dnia, przy tymczasowym Krzyżu Wołyńskim w kwaterze III A na Powązkach Wojskowych, odbędzie się uroczystość poświęcenia i wmurowania kamienia węgielnego. Zostanie tam umieszczony m.in. poniższy dokument:

Warszawa, 30 października 2026 roku

DEKLARACJA BUDOWY POMNIKA OFIAR LUDOBÓJSTWA NA WOŁYNIU I W MAŁOPOLSCE WSCHODNIEJ

W imię prawdy historycznej, pamięci o pomordowanych i odpowiedzialności wobec przyszłych pokoleń składamy niniejszą deklarację budowy Pomnika Ofiar Ludobójstwa na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej, który zostanie wzniesiony na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Będzie to miejsce pamięci Polaków i polskich obywateli innych narodowości, niewinnie pomordowanych w latach 1939-1947 przez ukraińskich nacjonalistów z OUN-UPA, ukraińskich formacji kolaboracyjnych III Rzeszy, w tym 14. Dywizji Grenadierów SS-Galizien, a także ukraińską ludność cywilną. Szczególne miejsce w naszej pamięci zajmują ofiary ludobójstwa na Kresach Południowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej — mężczyźni, kobiety, dzieci i osoby starsze, zamordowane tylko za to, że były Polakami. Pamiętamy również o tych Sprawiedliwych Ukraińcach, którzy zginęli, niosąc pomoc swoim sąsiadom i współobywatelom.

Wielu spośród pomordowanych do dziś nie doczekało się odnalezienia swoich szczątków, imiennego grobu ani godnego pochówku. Ich bliscy przez dziesięciolecia żyli z bólem straty, niepewnością i świadomością, że pamięć o ich najdroższych wciąż domaga się należnego miejsca. Nie możemy cofnąć czasu ani przywrócić życia ofiarom, ale powinniśmy przywracać im należne miejsce w historii i pamięci narodowej. Dlatego przyszły pomnik będzie nie tylko miejscem pamięci, lecz także symbolicznym grobem ofiar ludobójstwa — tych, którzy nie doczekali się godnego pogrzebu a ich szczątki spoczywają w dołach śmierci i nieoznaczonych mogiłach. Pragniemy, aby na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach rodziny ofiar i wszyscy Polacy mogli oddać hołd pomordowanym, zapalić znicz, złożyć kwiaty i w ciszy pochylić głowę nad ich losem. Niech to miejsce pamięci stanie się przestrzenią żałoby, modlitwy i refleksji, a także znakiem naszej wspólnej odpowiedzialności za tych, którym odebrano życie i prawo do godnego spoczynku.

Szczególne znaczenie ma lokalizacja, w którym pomnik zostanie wzniesiony. Powązki Wojskowe to jedna z najważniejszych polskich nekropolii narodowych — miejsce spoczynku i upamiętnienia ludzi, których losy, służba, ofiara i działalność wpisały się w historię naszej Ojczyzny. Wśród licznych pomników, grobów i znaków pamięci poświęconych tym, którzy służyli Polsce i walczyli o jej wolność, stanie również monument upamiętniający ofiary ludobójstwa na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. Obecność tego pomnika w tak szczególnym miejscu będzie wyrazem uznania, że pamięć o pomordowanych na Kresach stanowi integralną część historii Polski i jej narodowego dziedzictwa. Ofiary te, pozbawione życia w swoich rodzinnych miejscowościach, zasługują na trwałe miejsce pamięci na naszej narodowej nekropolii. Ich cierpienie i śmierć nie mogą pozostawać na marginesie zbiorowej pamięci. Na Powązkach Wojskowych ich imię i los zostaną włączone w przestrzeń pamięci, którą Polska zachowuje dla kolejnych pokoleń.

Podejmując dzieło budowy pomnika, wypełniamy testament tych wszystkich, którzy przez lata walczyli o prawdę o ludobójstwie dokonanym przez ukraińskich nacjonalistów, domagali się upamiętnienia ofiar i nie godzili się na zapomnienie. Wielu z nich odeszło, nie doczekawszy chwili, w której ich starania przyniosą pełny owoc. Wśród nich był śp. ksiądz Tadeusz Isakowicz-Zaleski — Kapelan Kresowian, społecznik i niestrudzony orędownik pamięci o ofiarach ukraińskiego ludobójstwa. Pamiętamy o nim oraz o wszystkich, którzy swoim świadectwem, pracą, odwagą i wytrwałością podtrzymywali sprawę prawdy historycznej. Budując pomnik, podejmujemy zobowiązanie, by pamięć o ofiarach trwała, prawda była przekazywana kolejnym pokoleniom, a dążenie do odnalezienia i godnego pochowania szczątków pomordowanych pozostawało naszym wspólnym obowiązkiem. Niech przyszły monument będzie również hołdem dla tych, którzy nie doczekali jego powstania, lecz swoim życiem i działalnością przyczynili się do tego, że dziś możemy podjąć to dzieło. Z ogromnym szacunkiem i wdzięcznością kierujemy nasze myśli w stronę wszystkich Darczyńców i Przyjaciół, którzy wsparli lub w przyszłości wesprą budowę niniejszego pomnika.

Inicjatywę znaną pod hasłem „Wołyń na Powązki” podejmują wspólnie Stowarzyszenie „Wspólnota i Pamięć” oraz Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów. Oba Stowarzyszenia tworzą Komitet Budowy Pomnika Ofiar Ludobójstwa na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. Szczególne miejsce w jego działalności zajmują honorowi członkowie Komitetu — przedstawiciele środowisk kresowych, rodziny ofiar oraz świadkowie zbrodni, których osobiste doświadczenia i świadectwa stanowią bezcenną część naszej pamięci.

W dniu 30 października 2026 roku, podczas uroczystości poświęcenia i wmurowania kamienia węgielnego przy tymczasowym Krzyżu Wołyńskim na Powązkach Wojskowych, rozpoczynamy również konkurs na projekt artystyczny przyszłego pomnika. Wierzymy, że wyłonione w jego wyniku dzieło nada trwałą i godną formę pamięci o naszych Rodakach, którym ze szczególnym okrucieństwem odebrano życie na Kresach. Pomnik zastąpi stojący w tym miejscu od 2023 roku tymczasowy Krzyż Wołyński, ustawiony spontanicznie jako akt woli upamiętnienia ofiar ukraińskiego ludobójstwa.

Szczególnym świadectwem naszej pamięci będzie kamień węgielny, w którym złożona zostanie ziemia z miejsc kaźni Polaków na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej, między innymi z Janowej Doliny, Przebraża, Ostrówek, Huty Pieniackiej i Kisielina. Znajdą się w nim również kamień oraz fragment schodka pochodzący ze spalonego domu w Janowej Dolinie — materialne świadectwo zniszczenia polskiego domu i świata jego mieszkańców. Do kamienia węgielnego składamy także niniejszą deklarację budowy pomnika, aby nasze zobowiązanie stało się trwałą częścią tego miejsca. Zgromadzona w kamieniu węgielnym ziemia i fragmenty zniszczonego domostwa będą symbolicznym łącznikiem miejsc zbrodni z warszawską nekropolią. Każda z tych drobin niesie pamięć o konkretnych miejscowościach, rodzinach i ludzkich losach. Niech przypominają, że za historycznymi nazwami kryją się prawdziwe dramaty, przerwane życiorysy, utracone domy i ojczyzny, a także groby, które wciąż czekają na odnalezienie.

Budowę pomnika podejmujemy w przekonaniu, że pamięć o ofiarach jest obowiązkiem, prawda historyczna — fundamentem odpowiedzialnego dialogu, a szacunek dla ludzkiego życia — miarą naszego człowieczeństwa. Niech naszemu działaniu przyświeca pragnienie oddania sprawiedliwości pomordowanym, przywrócenia im należnego miejsca w historii oraz przekazania prawdy kolejnym pokoleniom. Pamięć nie jest wezwaniem do nienawiści, lecz zobowiązaniem do uczciwego zmierzenia się z przeszłością i do budowania przyszłości opartej na prawdzie oraz poszanowaniu godności człowieka.

Komitet Budowy Pomnika Ofiar Ludobójstwa na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej

Stowarzyszenie „Wspólnota i Pamięć”

Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów