Darowizna wpłacona na tę zrzutkę zasili fundusz renowacji nagrobka Helusi, Tadzia i Mani Dworzańskich na Starym Cmentarzu w Nowym Sączu. Po tym, jak w październiku 2026 r. miał miejsce udany odbiór konserwatorski odnowionego nagrobka Aurelii Piszówny - nie zatrzymujemy się! Teraz chcemy, aby dawny blask odzyskał i przetrwał dla kolejnych pokoleń pomnik dzieci Dworzańskich.

Nagrobek przedstawia figury trójki rodzeństwa, dwóch córek i syna Jana Dworzańskiego, profesora I c.k. Gimnazjum w Nowym Sączu oraz Marii z domu Hołubowicz. Dzieci przytulają się, najstarsza Helena obejmuje młodsze rodzeństwo gestem opieki i otuchy. Pomnik umiejscowiony na lewo od wejścia do kaplicy, pobudza do refleksji nad przedwczesną stratą. Rodzeństwo zmarło na ospę, odchodząc w krótkich odstępach czasu, pomiędzy grudniem 1884 a styczniem 1885 r. Dzieci miały kolejno sześć, pięć i dwa latka.

Tablica nagrobna głosi:

Pamięci Trojga nieodżałowanych dziatek:

Helusia – ur. 1878 zm. 26.12.1884 (6 l.)

Tadzio – ur. 25.02.1880, zm. 13.01.1885 (5 l.)

Maniusia (Maria) – ur. 20.05.1883, zm. 14.01.1885 (2 l.)

„Zgwałciłaś, niepobożna śmierci, oczy moje,

Żem widział umierające dzieci swoje.

Widziałem, kiedyś trzęsła owoc niedojrzały

A rodzicom nieszczęsnym serca się krajały”.

Jan Kochanowski, Tren IV

Pomnik Heli, Tadzia i Maniusi Dworzańskich na Starym Cmentarzu w Nowym Sączu. Fot. Damian Radziak.

Koszt kompleksowej renowacji nagrobka to 40 000 zł. Jest to wartość materiałów i odczynników, koszt oczyszczenia mechanicznego, hydrofobizacji, konserwacji estetycznej. Takie prace trwają wiele tygodni. Dają jednak widoczny efekt, o czym można naocznie przekonać się przychodząc na Stary Cmentarz...

To, co udało się już wykonać, to renowacja pomnika Anieli Pisz, kosztem 35 000 zł figura odzyskała godny wygląd. Dziękujemy wszystkim, którzy się do tego przyczynili wsparciem finansowym i w inny sposób!

Pomnik Aurelii Pisz, przed konserwacją (powyżej) i po renowacji w 2026 r. (poniżej). Fot. Damian Radziak.

Krótka historia miejsca...

Stary Cmentarz w Nowym Sączu powstał w czasach zaborów. Na mocy dekretu cesarza Józefa II z 1785 r. zakazano pochówku na terenie miasta i wokół kościołów motywując to przyczynami higienicznymi. Sądeccy rajcy na cmentarz wybrali miejsce na tzw. Przedmieściu Węgierskim. Nekropolia służyła sądeckim mieszczanom, katolikom i protestantom, przez sto lat! Spoczywają tam włodarze miasta, powstańcy listopadowi i styczniowi, duchowni, wielu zasłużonych lub mniej znanych Sądeczan, może naszych krewnych, którzy kształtowali miasto przed nami. Stary Cmentarz został zamknięty z braku nowych miejsc do pochówku w końcu XIX w., wtedy to oddano do użytku Cmentarz w dzielnicy Młyny i Hamry czyli Cmentarz Komunalny przy ul. Rejtana.

Historia Rodziny Mecnarowskich - opowieść genealogiczna, która zaczyna się na Starym Cmentarzu w Nowym Sączu i trwa do dziś... (produkcja: Fundacja EUROS).

Pierwotnie nekropolia rozciągała się pomiędzy ulicą Jagiellońską, a ulicą Długosza. W dwudziestoleciu międzywojennym część ciał ekshumowano aby zrobić miejsce pod nowo wytyczone Aleje Wolności i Dom Strzelecki im. Bronisława Pierackiego - dzisiejszy Miejski Ośrodek Kultury. Po II wojnie światowej na dawnym terenie cmentarza, na narożu ul. Żeromskiego i Al. Wolności stanął pomnik żołnierzy Armii Czerwonej. Dziś w tym miejscu wznosi się marszałek Józef Piłsudski na kasztance. Po 1945 r. północną część cmentarza przeznaczono na miejsce pochówku i pamięci ofiar okupacji hitlerowskiej, postawiono Pomnik - Mauzoleum "Sądecka Pieta".

Mauzoleum B. Pierackiego, 1935, autor nieznany (domena publiczna).

Stary Cmentarz w XIX w. tworzył malowniczy krajobraz z aleją kasztanową i lipową, teren porastały cisy, tuje i bukszpany, jak również magnolie, drzewa pomarańczowe i cytrynowe! Jakże dziś on różni się od tego, z dawnych opisów. Świadkiem zachodzących przemian była kaplica cmentarna, niegdyś kościół św. Mikołaja, obecnie pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny. Murowana, jednonawowa świątynia, została wzniesiona, w miejscu spalonego dawnego kościółka, w 1814 r. przez Józefę i Dionizego Wójcikowskich, których epitafium znajduje się na murze budynku. W kościele prowadzono prace renowacyjne w latach 1927–1933, na skutek których odkryto gotycki tryptyk, dziś jego skrzydła znajdują się w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie.

Po 1955 r. kaplicę rozbudowano i odnowiono. W okresie PRL głoszono w niej katechezy dla młodzieży szkolnej, utworzono punkt biblioteczny. Od 1971 r. kościółek i cmentarz należy do Parafii św. Kazimierza.

fot. Damian Radziak

Wspierając Parafię Św. Kazimierza, która jest gospodarzem nekropolii, działamy we współpracy ze Stowarzyszeniem Wyznaczamy Nowe Kierunki. Dziękujemy za dotychczasowe wsparcie, udział w kwestach listopadowych, zakup cegiełek i włączanie się w coroczną akcje społecznego sprzątania Cmentarza inicjowaną przez Stowarzyszenie!

Działania te są dla nas wyrazem pamięci, szacunku i łączności pokoleń.