Zachowanie architektonicznej wartości północnej i zachodniej elewacji wieży kościoła ewangelickiego w Dźwierzutach z XIV/XV wieku.

Kościół ewangelicki w Dźwierzutach, filiału Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Pasymiu, jest jednym z najstarszych na Mazurach. Jest to miejsce, które tworzy charakter naszej diasporalnej Parafii, określa ją, równocześnie wzbogaca ją pięknem. To miejsce, które przemawia do nas dzięki swojej architekturze. Każda jego powierzchnia, każda cegła, każdy kamień, jego wyposażenie stanowią kartę nie tylko jego historii, ale także dziejów jednej z najstarszych miejscowości Powiatu Szczycieńskiego – Dźwierzut, założonych w XIV wieku. Najstarsze dokumenty wymieniają dźwierzuckiego duchownego w 1391 roku. Jako świadek historii tej ziemi przetrwał niejedną burzę dziejową.

Kościół wzniesiony został w XIV może w XV wieku. Wiedza o etapach jego budowy jest w dalszym ciągu niepełna. Jakie były początki kościoła, miejscowości? To są pytania, na które trudno dziś jednoznacznie odpowiedzieć, do których zbliżamy jednak małymi krokami. Przeprowadzone szeroko pojęte badania historyczne już odkryły przed nami nieznane karty jego dziejów, na przykład badania dendrochronologiczne datują konstrukcję szachulcową ściany północnej na 1530 rok, zaś konstrukcji dachowej na koniec XVI wieku. Przeprowadzone badania składu zapraw północnej ściany nawy kościoła datują je na czas gotyku

Kościół stanowi osadzone w ciągłości historycznej świadectwo łączności mieszaniny form gotyckich, renesansowo-manierystycznych, barokowych i nowożytnych. 

Murowana z cegły wieża z przyporami w narożach, pokryta dwuspadowym dachem z dekoracyjnymi szczytami o renesansowym, wczesnobarokowym charakterze, dostawiona została od strony północno-zachodniej. Zachowane akta wskazują jej rozbudowę w 1621 roku. 

Na elewacji północnej nawy kościoła zachowały się gotyckie ostrołukowe ościeża okien. Nowe okna z 1936 roku mają unikalne witraże z sygnaturą Gerharda Eisenblätter z Królewca, jedyne pełne zachowane dzieło tego artysty w naszym województwie. Ufundowane zostały przez gospodarzy zamieszkujących okoliczne miejscowości, o czym świadczą inskrypcje, szczególnie cenne ze względu na dawne, mazurskie nazwy wiosek, np. Sczepanken (Szczepankowo), z której pochodził Jerzy Olech tłumacz satyr i bajek Ignacego Krasickiego, twórca literatury świeckiej w języku polskim na Mazurach, wydawca podręcznika szkolnego „Przyjaciel dzieci, to jest księga do czytania i używania dla uczącej się młodzieży"

Kościół, jako zabytkowy obiekt, stanowi ważny element naszego dziedzictwa kulturowego i religijnego. Kontakt z zabytkową, wielowiekową materią daje nam poczucie trwania i łączności z ludźmi, którzy byli w tym miejscu przed nami. Na przykład na przestrzeni stu lat 1678-1778 duszpasterzami dźwierzuckiej Parafii, dziadek, ojciec i syn, byli Gregoroviusowie. Johann Samuel Gregorovius (1717-1778) jest autorem jedynego pochodzącego z XVIII wieku oryginalnego zbioru kazań w języku polskim wydanego w Gdańsku w 1763 roku: Postyla polska, w sobie 67. kazań zawierająca, które niegdyś w Kościele Gdańskim Polskim, u Ducha świętego nazwanym, byli odprawiane, teraz ale do druku podane,od tegoz auctora Jana Samuela Gregorowiusza, Księdza, teraz Dzwierzuckiego. Unikatowy egzemplarz postylli znajduje się w Bibliotece Narodowej w Warszawie, która doceniając wartość dzieła Gregoroviusa wykonała jego digitalizację, dostępną w bibliotece cyfrowej Polona. 

Kościół pełni dziś nie tylko funkcję sakralną, ale stanowi także ważny element krajobrazu kulturowego, symbol tożsamości regionalnej poprzez sztukę. Jego obecność w Dźwierzutach nadaje miejscowości charakterystyczny wygląd oraz wpływa na atmosferę otoczenia. Od wielu lat w jego wnętrzu latem organizujemy międzynarodowy festiwal muzyki organowej i kameralnej: „Pasymskie Koncerty Muzyki Organowej i Kameralnej”. W tym roku po raz dwudziesty dziewiąty. Udział w koncertach potwierdzili artyści muzycy z kraju i zagranicy: Austrii, Belgii, Niemiec, Stanów Zjednoczonych Ameryki, Ukrainy  i Włoch. Do tej pory udział w koncertach wzięli muzycy z 35 państw 5 kontynentów

Od połowy lat 90 XX wieku systematycznie, krok po kroku prowadzimy we wnętrzu kościoła prace konserwatorskie. Choć przez te lata wiele zostało już zrobione, nadal czeka nas dużo pracy. W tym roku planujemy kontynuować prace renowacyjno-konserwatorskie na północnej i zachodniej elewacji wieży kościoła, by w kolejnych latach je zakończyć. Będą one kontynuacją rozpoczętych w 2017 roku prac konserwatorskich przy elewacjach kościoła.

Mury kościoła zmagają się z problemami takimi jak wilgoć, erozja materiałów budowlanych. Ostatni wielki ich remont przeprowadzony został w latach 1935-1937. Wieża kościoła wymaga odpowiedniej renowacji i konserwacji, która przyznając prymat autentycznej substancji zabytkowej, nie odzierając z wielowiekowej patyny zachowa jej architektoniczną wartość, historyczne znaczenie i piękno.

W 2024 roku w trakcie prowadzonych prac odnalezione zostały ślady czerwonego laserunku, którą elewacja wieży została pomalowana w okresie baroku. Po konsultacjach z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków zdecydowano odtworzyć historyczną kolorystykę.

Obecne opracowanie malarskie elewacji wieży może w pierwszej chwili dziwić, ale mamy nadzieję, że zaintryguje widza i skłoni do wyobrażenia sobie piękna dźwierzuckiej świątyni, tym bardziej, że istotną cechą kościoła jest to, iż jego budowa właściwie nigdy nie została zakończona. Faza wznoszenia płynnie przechodzi w fazę uzupełnień, rozbudowy, a w końcu renowacji. 

Celem planowanych do wykonania prac jest między innymi poprawienie stanu technicznego budynku, usunięcie niewłaściwych materiałów, rozległych kolonii glonów, porostów i grzybów, przywrócenie historycznego opracowania elewacjom wieży kościoła

Renowacja i konserwacja północnej i części zachodniej elewacji wieży kościoła wymaga znacznych środków finansowych. Wsparcie finansowe Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Województwa Warmińsko-Mazurskiego jest dla nas bardzo ważne, pomoże nam w realizacji naszych planów, ale nie wszystkich – stanowi  na dzień 24.03 51,92 % wszystkich kosztów.

 Potrzebny jest też wkład własny!

Nasza licząca 140 wiernych Parafia, posiadająca dwa średniowieczne, najstarsze mazurskie kościoły w Pasymiu i w Dźwierzutach, nie jest w stanie sama przeprowadzić planowanych do wykonania prac. Dlatego zwracamy się do Państwa z prośbą o finansowe wsparcie naszego projektu. Będziemy jednakowo wdzięczni za każdy dar. Państwa pomoc w renowacji i konserwacji północnej i częściowo zachodniej elewacji wieży kościoła będzie miała dla nas ogromne znaczenie.

Naszym marzeniem jest zabranie 20 % środków własnych, to jest 88 600,00 kwota

Donacje można składać także na konto bankowe Parafii:

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pasymiu, 12-130 Pasym , ul. Jedności Słowiańskiej 3

Bank Spółdzielczy w Szczytnie oddział Pasym: 30 8838 1060 2009 0600 1571 0001 z dopiskiem:  ofiara na cele kultu religijnego-prace konserwatorskie wieży lub krótko: wieża.

Będziemy na bieżąco informowali o rezultatach zbiórki i prowadzonych pracach konserwatorsko-renowacyjnych.

Dziękujemy za pomoc w realizacji 4 projektów z „Zrzutki”. Wszystkie projekty wspólnymi „siłami” zostały zrealizowane. 

Za Państwa dar w imieniu Parafii bardzo serdecznie dziękujemy: Rada Parafialna

Beschreibung der Restaurierungsarbeit

Restaurierung der historisch wertvollen Nord- und Westfassade vom Turm der Evangelischen Kirche in Dźwierzuty/Mensguth aus dem 14./15. Jahrhundert.

Die Evangelische Kirche in Dźwierzuty (Mensguth), eine Filialstelle des Evangelisch-Augsburgischen Pfarramtes in Pasym (Passenheim), ist eine der ältesten Kirchen Masurens. Sie ist für unsere Kirchengemeinde einer der kulturhistorischen Beziehungspunkte und Mittelpunkt der Diaspora. Diese Kirche ist Zeuge unserer Geschichte und verbindet unseren Glauben mit ihrer Schöheit. Sie spricht durch ihre Architektur zu uns. Jede Oberfläche, jeder Ziegel, jeder Stein und die Ausstattung erzählen nicht nur ihre Geschichte, sondern auch die einer der ältesten Orte im ehemaligen Kreis Szczytno (Ortelsburg). Dzwierzuty (Mensguth), gegründet im 14. Jahrhundert. Die älteste Urkunde, die einen Geistlichen in Mensguth erwähnt, stammt aus dem Jahr 1391. Als Zeuge der Geschichte dieser Gegend hat sie viele Stürme und Zeiten überstanden.

Die Kirche wurde im 14. oder vielleicht im 15. Jahrhundert erbaut. Das Wissen über die Bauphasen der Kirche ist noch lückenhaft. Woher stammen Kirche und Dorf? Diese Fragen lassen sich heute nur schwer endgültig beantworten, doch nähern wir uns ihnen Schritt für Schritt. Umfangreiche historische Forschungen haben bereits bisher unbekannte Kapitel ihrer Geschichte ans Licht gebracht. So datieren dendrochronologische Untersuchungen beispielsweise das Fachwerk der Nordwand auf das Jahr 1530 und die Dachkonstruktion auf das späte 16. Jahrhundert. Untersuchungen der Mörtelzusammensetzung der Nordwand des Kirchenschiffs datieren diese in die Gotik. Die Kirche ist ein Zeugnis historischer Kontinuität für die enge Verzahnung gotischer, Renaissance-Manierismus-, Barock- und moderner Stilelemente.

An die Westseite des Kirchenschiffes wurde ein Backsteinturm mit Eckpfeilern und einem Satteldach mit Ziergiebeln, im Stil der Renaissance und des Frühbarocks angebaut. Aufzeichnungen belegen seine Erweiterung im Jahr 1621. Die gotischen Spitzbogenfenster des nördlichen Kirchenschiffs sind erhalten geblieben. Die neuen Fenster von 1936 weisen einzigartige Glasmalereien auf, die die Signatur von Gerhard Eisenblätter aus Königsberg tragen – das einzige vollständig erhaltene Werk dieses Künstlers in unserer Region. Finanziert wurden sie von Bauern aus den umliegenden Ortschaften, wie Inschriften belegen. Diese sind besonders wertvoll aufgrund der alten masurischen Ortsnamen, z. B. Sczepanken (Szczepankowo), dem Herkunftsort von Georg Olech, dem Übersetzer von Ignacy Krasickis Satiren und Märchen, Schöpfer weltlicher Literatur in polnischer Sprache in Masuren und Herausgeber des Schulbuchs „Ein Freund der Kinder, dies ist ein Buch, das von Jugendlichen in der Schule gelesen und benutzt werden soll“.

Die Kirche ist als historisches Gebäude ein wichtiger Bestandteil unseres kulturellen und religiösen Erbes. Die Begegnung mit diesem jahrhundertealten Bauwerk vermittelt uns ein Gefühl der Beständigkeit und Verbundenheit mit den Menschen, die vor uns hier lebten. So stammen beispielsweise die Pfarrer über 100 Jahre hinweg von 1678 bis 1778 aus der Familie Gregorovius. Pfarrer Johann Samuel Gregorovius (1717–1778) ist der Autor der einzigen originalen Sammlung polnischer Predigten aus dem 18. Jahrhundert, die 1763 in Gdansk unter dem Titel „Polnische Postyla“ veröffentlicht wurde. Sie enthält 67 Predigten, die einst in der Kirche „Zum Heiligen Geist“ in Gdansk gehalten wurden und nun vom selben Autor, Johann Samuel Gregorovius, dem Pfarrer von „Dzwierzuty”, herausgegeben wurden. Ein einzigartiges Exemplar der Postille befindet sich in der Nationalbibliothek in Warschau. Diese erkannte den Wert von Gregorovius’ Werk, digitalisierte es und stellte es in der digitalen Bibliothek Polona zur Verfügung.

Heute dient die Kirche nicht nur als Sakralstätte, sondern auch als wichtiger Bestandteil der Kulturlandschaft und Symbol regionaler Identität durch Kunst. Ihre Präsenz in Dźwierzuty (Mensguth) verleiht dem Ort ein unverwechselbares Erscheinungsbild und prägt die Atmosphäre der Umgebung. Seit vielen Jahren findet hier das internationale Sommerfestival für Orgel und Kammermusik „Passenheimer Orgel- und Kammermusikkonzerte“ statt. In diesem Jahr feiert es seine 29. Ausgabe. Musiker aus Polen und dem Ausland haben ihre Teilnahme bestätigt: Österreich, Belgien, Deutschland, die Vereinigten Staaten von Amerika, die Ukraine und Italien. Bislang haben Musiker aus 35 Ländern auf fünf Kontinenten teilgenommen.

Seit Mitte der 1990er Jahre führen wir systematisch und schrittweise Restaurierungsarbeiten im Inneren der Kirche durch. Obwohl im Laufe der Jahre viel erreicht wurde, bleibt noch viel zu tun. In diesem Jahr planen wir, die Renovierungs- und Konservierungsarbeiten an der Nord- und Westfassade des Kirchturms fortzusetzen. Die Fertigstellung ist für die kommenden Jahre geplant. Dies ist eine Fortsetzung der Restaurierungsarbeiten an den Kirchenfassaden, die 2017 begonnen haben.

Die Kirchenmauern leiden unter Feuchtigkeit und Erosion der Baumaterialien. Die letzte größere Renovierung fand zwischen 1935 und 1937 statt. Der Kirchturm benötigt eine fachgerechte Restaurierung und Konservierung, die unter Berücksichtigung seiner authentischen historischen Substanz und unter Bewahrung seiner jahrhundertealten Patina seinen architektonischen Wert, seine historische Bedeutung und seine Schönheit bewahrt.

Im Jahr 2024 wurden während der Arbeiten Spuren einer roten Glasur entdeckt, die in der Barockzeit auf die Turmfassade aufgetragen wurde. Nach Rücksprache mit dem regionalen Denkmalpfleger wurde beschlossen, die historische Farbgebung wiederherzustellen.

Der aktuelle Anstrich der Turmfassade mag auf den ersten Blick überraschend wirken, doch wir hoffen, dass er die Betrachter fasziniert und sie dazu anregt, sich die Schönheit der Kirche vorzustellen. Dies gilt insbesondere, da ein wesentliches Merkmal der Kirche darin besteht, dass ihr Bau nie vollständig abgeschlossen wurde. Die Bauphase geht nahtlos in Anbauten, Erweiterungen und schließlich in die Renovierung über.

Die geplanten Arbeiten sollen den technischen Zustand des Gebäudes verbessern, indem ungeeignete Materialien entfernt werden, umfangreiche Algen-, Flechten- und Pilzbestände beseitigt und der historische Charakter der Kirchturmfassaden wiederhergestellt wird.

Die Sanierung und Konservierung der Nord- und Westfassade des Kirchturms erfordert erhebliche finanzielle Mittel. Die finanzielle Unterstützung des Ministeriums für Kultur und Nationales Erbe und der Woiwodschaft Warmia-Mazury (Ermland-Masuren) ist für uns sehr wichtig und hilft uns, unsere Pläne zu verwirklichen, jedoch nicht vollständig – Stand 24. März deckt sie 51,92 % der Gesamtkosten ab.

Auch Ihre Unterstützung ist notwendig!

Unsere Gemeinde, mit ihren 140 Mitgliedern und zwei der ältesten mittelalterlichen Kirchen Masurens, in Pasym (Passenheim) und Dźwierzuty (Mensguth), kann die geplanten Arbeiten nicht allein durchführen. Daher bitten wir Sie um Ihre finanzielle Unterstützung für unser Projekt. Wir sind für jede Spende gleichermaßen dankbar. Ihre Hilfe bei der Sanierung und Konservierung der Nord- und teilweisen Westfassade des Kirchturms ist für uns von großer Bedeutung.

Unser Ziel ist es, 20 % der benötigten Mittel selbst aufzubringen, das entspricht 88.600,00 PLN.

Spenden können auch auf das Bankkonto der Kirchengemeinde überwiesen werden:

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pasymiu, PL 12-130 Pasym

ul. Jednosci Słowianskiej 3

Bank Spoldzielczy Szczytno (Pasym)

IBAN: PL 46 8838 1060 2009 0600 1571 0004 (Euro)

IBAN: PL 30 8838 1060 2009 0600 1571 0001 (PLN)

BIC (SWIFT) CODE: POLUPLPR

Wir halten Sie über die Ergebnisse der Spendenaktion sowie die laufenden Erhaltungs- und Sanierungsarbeiten auf dem Laufenden.

Vielen Dank für Ihre Unterstützung bei der Umsetzung der vier Projekte der Spendenaktion „Zrzutka“. Dank unserer gemeinsamen Anstrengungen konnten alle Projekte erfolgreich abgeschlossen werden.